بخشش مهریه؛ تصمیمی که معمولاً برگشت ندارد

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، اکبر رشیدی معاون قضائی دادگستری استان لرستان، با اشاره به این سؤال که آیا زن پس از بخشیدن مهریه، حق رجوع دارد یا خیر؟، گفت: برای پاسخ به این سؤال باید ابتدا بدانیم مهریه از لحظه عقد در مالکیت زن است و او طبق ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی می‌تواند هر تصرفی در آن انجام دهد، حتی ببخشد.

معاون قضائی دادگستری استان لرستان با اشاره به اینکه حقوقدانان در ماهیت این بخشش دو نظر دارند، افزود: گروهی آن را هبه (بخششِ رایگان با قبض و اقباض) می‌دانند و گروهی ابراء (گذشت از طلب). تشخیص این دو تفاوت اساسی در قابلیت رجوع ایجاد می‌کند.

هبه یعنی چه و چرا در مهریه صدق نمی‌کند؟

رشیدی با استناد به ماده ۷۹۵ قانون مدنی توضیح داد: هبه یک عقد است که نیاز به سه شرط دارد:

۱. پیشنهاد (ایجاب)

۲. قبول (پذیرش)

۳. قبض یعنی تحویل گرفتن مال توسط طرف مقابل.

وی با ذکر مثالی گفت: اگر مهریه یک دستگاه ماشین مشخص باشد و زن آن ماشین را به شوهرش هدیه دهد و شوهر ماشین را تحویل بگیرد، اینجا هبه محقق شده و طبق ماده ۸۰۳ امکان رجوع تا زمانی که عین ماشین باقی است وجود دارد. اما موضوع این است که اکثر مهریه‌ها «سکه» است؛ یعنی یک بدهی است که تا قبل از طلاق یا مطالبه، شوهر آن بدهی را تحویل زوجه نداده تا مشارالی‌ها آن را بتواند به قبض زوج درآورد.

معاون قضائی دادگستری لرستان در این باره، افزود: وقتی مهریه سکه است و شوهر هنوز سکه‌ای به عنوان مهریه به زوجه نداده است و عین مالی وجود ندارد تا متعاقب آن اگر زن مهریه را هبه کنه بتوان گفت که هبه کرده و قابل رجوع است؛ بنابراین بخشش مهریه در این حالت، ابراء است نه هبه.

ابراء یعنی گذشت از طلب و غیرقابل برگشت است

رشیدی با اشاره به اینکه ابراء در حقوق یعنی طلبکار از دین خود به اختیار بگذرد، گفت: ابراء یک‌طرفه و ایقاع است و نیاز به قبض ندارد؛ و مهم‌تر اینکه غیرقابل رجوع است. به عبارت ساده: اگر زنی گفت «مهریه‌ام را به تو بخشیدم»، این گذشت مانند نادیده گرفتن یک قرض است و وقتی قرض بخشیده شد، دیگر زنده نمی‌شود.

بخشش مهریه در طلاق خلع و بخشش مهریه بصورت مجزا

وی در بخش دیگری از صحبت‌هایش هشدار داد که نباید دو موضوع بذل مهریه در زمینه طلاق خلع و بخشش مهریه به صورت مجزا را با هم اشتباه گرفت:

۱. بخشش ساده مهریه (بدون درخواست طلاق)

۲. بخشش مهریه در طلاق خلع (زنی که برای طلاق گرفتن، مهریه را به شوهر می‌بخشد)

وی افزود: در طلاق خلع، اگر زن در زمان عده از بخشش مهریه خود، رجوع کند و مهریه را دوباره مطالبه کند، این رجوع ممکن است؛ چون اینجا در قبال طلاق بذل شده و اگر شوهر هم از طلاق رجوع کند، زوجین به زندگی برمی‌گردند و به عبارتی طلاق خلع که طلاقی بائن است با رجوع زوجه از بذل مهریه به طلاق رجعی تبدیل و همان مهریه دوباره برقرار می‌شود. اما در بخشش عادیِ بدون طلاق، چنین رجوعی ممکن نیست.

وی گفت: اگر مهریه به صورت سکه یا مانند آن که دینی بر ذمه زوج است، بخشیده شد، آن بخشش برگشت پذیر نیست.

این مقام قضائی افزود: اگر مهریه عین معین مثل خانه یا ماشین باشد و زن آن را تحویل شوهر داده باشد، احتمال هبه و رجوع تا بقای عین وجود دارد. اگر مهریه دین بر ذمه مثل سکه یا وجه نقد باشد و زن ببخشد، ابراء است و قابل رجوع نیست.

رشیدی گفت: در اکثر پرونده‌ها، با توجه به اینکه مهریه سکه است و قبض صورت نگرفته، بخشش مهریه قطعی و غیرقابل برگشت تلقی می‌شود. به همین دلیل توصیه می‌شود شخصی که قصد بخشش مهریه خود را دارد، پیش از بخشیدن مهریه، حتماً به موضوعات فوق توجه کند یا با کسی که اطلاعات حقوقی دارد از جمله وکیل یا مشاور حقوقی مشورت کند.