فتح خرمشهر؛ نقطه عطفی در دفاع مقدس و نماد وحدت ملی

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما مرکز مهاباد، فتح خرمشهر به‌عنوان یکی از مهم‌ترین رخدادهای دفاع مقدس، معادلات جنگ را تغییر داد و روحیه نیروهای ایرانی را تقویت کرد. این شهر پس از ۱۹ ماه اشغال، در عملیات بیت‌المقدس آزاد شد و به‌گفته پیشکسوتان جنگ، این پیروزی حاصل همدلی سپاه، ارتش، بسیج و مردم بود.

رزمندگان دفاع مقدس می‌گویند آزادسازی خرمشهر، دشمن و حامیانش را غافلگیر کرد و نشان داد ایران با وجود محدودیت‌های نظامی، از قدرت مردمی و اراده‌ای استوار برخوردار است. به باور آنان، این عملیات یکی از درخشان‌ترین صحنه‌های تاریخ جنگ تحمیلی و نماد اقتدار ملی ایران بود.
یکی از رزمندگان دوران دفاع مقدس میگوید: فتح خرمشهر روحیه مردم ایران را بالا برد و روحیه نیروهای عراقی را به‌شدت تضعیف کرد. به گفته او، نیروهای دشمن در محاصره قرار گرفتند و بسیاری از آنها ناچار شدند از طریق اروند رود فرار کنند. در این عملیات، ۱۹ هزار اسیر عراقی گرفته شد.

او همچنین با اشاره به طراحی جنگ تحمیلی توسط دشمنان انقلاب اسلامی افزود: پس از ناکامی در تحریک قومیت‌ها و اجرای کودتا، صدام برای آغاز جنگ علیه ایران به‌کار گرفته شد تا در مدت کوتاهی نظام اسلامی را سرنگون کنند. اما اتحاد ارتش، سپاه، بسیج و مردم این نقشه را ناکام گذاشت.

این رزمنده دفاع مقدس تصریح کرد: پس از آزادسازی خرمشهر، مواضع مجامع بین‌المللی نیز تغییر کرد و آنها به‌جای حمایت از عراق، پیشنهاد آتش‌بس و قطعنامه دادند. او فتح خرمشهر را نقطه عطفی در تاریخ دفاع مقدس دانست و تأکید کرد که این پیروزی نقش مهمی در تثبیت انقلاب اسلامی داشت.

عملیات بیت‌المقدس و فتح خرمشهر که با مشارکت ارتش، سپاه، بسیج و حضور پرشور مردم رقم خورد، بزرگ‌ترین ضربه راهبردی به رژیم بعث عراق و ۵۱ کشور حامی آن بود. این پیروزی نه‌تنها روحیه متجاوزان را درهم شکست و منجر به اسارت ۱۹ هزار نیروی عراقی شد، بلکه باعث شد مجامع بین‌المللی که تا پیش از آن جانب دشمن را می‌گرفتند، مواضع خود را تغییر داده و از ضرورت برقراری آتش‌بس سخن بگویند.

یکی از جلوه‌های ماندگار این حماسه، خودجوش بودن جشن‌های مردمی در سراسر ایران بود. محمدرضا محمدقلی‌زاد، از پژوهشگران تاریخ، با یادآوری خاطره‌ای از مردم ارومیه در آن ایام می‌گوید: پس از پیروزی، اعضای انجمن اسلامی شهرداری ارومیه پیشنهاد کردند هدیه‌ای نمادین به نشانه بازگشت حاکمیت جمهوری اسلامی به خرمشهر ارسال شود.

وی در ادامه روایت می‌کند: آرم استیل “جمهوری اسلامی” که در میدان ورودی ارومیه نصب بود، با یک دستگاه کمپرسی و توسط گروهی از خادمان مردم، شامل آقایان ابوالفضل نقیبی، محمد کرملو، محمدرضا محمدقلی‌زاد و الیشا چهره‌گشا (از هموطنان عزیز مسیحی)، به خرمشهر منتقل شد. این آرم که در چهارمین روز پس از فتح به مقصد رسید، با تدبیر مسئولان خرمشهر و برای حفظ از آسیب حملات توپخانه‌ای دشمن، ابتدا به آبادان منتقل و بعدها در میدان شهید مطهری خرمشهر – که مردم آن را میدان الله می‌نامیدند – نصب شد.

این حرکت نمادین، تنها بخشی از پیوند عمیق ملت ایران بود که در کوران جنگ تحمیلی، با عبور از تمامی نقشه‌های دشمن برای ایجاد تفرقه و دامن زدن به جنگ‌های داخلی، به نمایش درآمد. به گفته پیشکسوتان دفاع مقدس، اگر این ایستادگی مردمی و وحدت ملی نبود، سرنوشت جنگ و کشور در آن برهه حساس، مسیر دیگری را طی می‌کرد.
هم‌زمان با اجرای عملیات بیت‌المقدس و آزادسازی خرمشهر، بسیاری از کارشناسان نظامی و رسانه‌های خارجی از سرعت پیشروی نیروهای ایرانی شگفت‌زده شدند. آنها بازپس‌گیری شهری با آن حجم از استحکامات را در مدت کوتاه، خارج از پیش‌بینی‌های معمول نظامی می‌دانستند.

رادیوهای دولتی انگلستان و صدای آمریکا پس از چند روز سکوت، ناچار به واکنش شدند و از سقوط خرمشهر و شکست عراق خبر دادند. روزنامه گاردین نیز نوشت از دست رفتن خرمشهر به معنای از بین رفتن مهم‌ترین برگ برنده عراق در جنگ بود.

در ادامه، احمد متوسلیان نیز فتح خرمشهر را ضربه‌ای سیاسی به منافع آمریکا و عامل برهم خوردن توازن نظامی منطقه به سود ایران دانست. در نهایت، عملیات بیت‌المقدس پس از حدود سه هفته نبرد سنگین، به آزادسازی خرمشهر در سوم خرداد ۱۳۶۱ انجامید و به یکی از مهم‌ترین نقاط عطف دفاع مقدس تبدیل شد.