فریبِ «بخارِ بی‌خطر» سیگار‌های الکترونیکی را نخوریم

به گزارش خبرگزاری صدا و سیمای مرکز فارس، اگرچه برخی این محصولات را جایگزینی «کم‌ضررتر» برای سیگار‌های سنتی می‌دانند، اما از دیدگاه داروسازی، تنها حذف دود مطرح نیست؛ بلکه نوع ماده مؤثره، فرمولاسیون مایع، غلظت نیکوتین و الگوی جذب آن در بدن نیز اهمیت دارد.

دکتر لاله محمودی، متخصص داروسازی بالینی و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، معتقد است که برخلاف تصور عمومی، سیگار‌های الکترونیکی صرفاً تولیدکننده بخار آب نیستند، بلکه سامانه‌های شیمیایی پیچیده‌ای‌اند که از طریق مهندسی نمک‌های نیکوتین، سرعت وابستگی را به‌طور محسوسی افزایش می‌دهند.

وی با اشاره به سازوکار عملکرد این دستگاه‌ها اظهار کرد: ویپ‌ها با استفاده از یک سیستم حرارتی، مایعی حاوی پروپیلن گلیکول، گلیسیرین گیاهی، نیکوتین و طعم‌دهنده‌ها را به آئروسل قابل استنشاق تبدیل می‌کنند. با این حال، تفاوت مهم، فارماکوکینتیک نیکوتین در این محصولات نسبت به سیگار‌های سنتی است.

این عضو هیأت علمی با بیان اینکه در محصولات نسل جدید از «نمک‌های نیکوتین» استفاده می‌شود، افزود: این فرمولاسیون با کاهش تحریک گلو، امکان استنشاق مقادیر بالاتری از نیکوتین را فراهم می‌کند. در نتیجه، نیکوتین سریع‌تر به مغز می‌رسد و احتمال مصرف مکرر و ایجاد وابستگی شدید در مدت‌زمان کوتاه افزایش می‌یابد.

دکتر محمودی با هشدار نسبت به واکنش‌های شیمیایی ثانویه در دستگاه‌های ویپ گفت: در صورت تنظیم نبودن دما یا استفاده از دستگاه‌های غیراستاندارد، حرارت دادن مایع ویپ می‌تواند به تولید ترکیبات خطرناکی مانند فرمالدهید، استالدهید و آکرولئین منجر شود. این ذرات بسیار ریز مستقیماً بافت ریه را تحت تأثیر قرار می‌دهند و می‌توانند آسیب‌های تنفسی جدی ایجاد کنند.

وی با اشاره به نبود استانداردسازی دقیق در برخی فرآورده‌ها خاطرنشان کرد: در نمونه‌های غیرمجاز، نه‌تنها غلظت واقعی نیکوتین با برچسب محصول همخوانی ندارد، بلکه شواهدی از وجود ناخالصی‌های شیمیایی و فلزات سنگین مانند نیکل، سرب و کروم در آئروسل تولیدی دیده شده است که می‌تواند ناشی از کیفیت پایین المنت‌های حرارتی باشد.

این داروساز درباره تداخلات دارویی این محصولات توضیح داد: اگرچه اثر کلاسیک بر آنزیم‌های کبدی مانند CYP۱A۲ عمدتاً مربوط به محصولات احتراقی تنباکو است، اما نیکوتین موجود در ویپ نیز یک محرک قوی برای سیستم قلبی‌عروقی محسوب می‌شود. مصرف این ماده در افراد مبتلا به فشار خون بالا، بیماری‌های قلبی، آسم و اختلالات اضطرابی باید با احتیاط جدی همراه باشد، زیرا می‌تواند ضربان قلب را افزایش داده و علائم را تشدید کند.

دکتر محمودی در پایان تأکید کرد: تنوع طعم‌دهنده‌ها و کاهش تحریک حسی در این دستگاه‌ها، آگاهی فرد نسبت به میزان واقعی مصرف را کاهش می‌دهد و به رفتار‌های مصرفی افراطی منجر می‌شود. بنابراین، در ارزیابی ایمنی این محصولات نباید فریب نبود دود را خورد؛ چرا که کیفیت ساخت و فرمولاسیون شیمیایی، تعیین‌کننده اصلی پیامد‌های سلامت‌محور هستند.