یک فنجان خاطره

به گزارش خبرگزاری صدا و سیمای مرکز فارس، از در کافه که وارد شدم، حال و هوای خانه مادربزرگ به سرم زد.
خانه‌ای حیاط‌دار با پنجره‌های رنگی.
حوض کوچکی وسط حیاط با گلدان‌های شمعدانی. 
کافه‌ای که رد پای خاطرات مادربزرگ در مِنوی آن هم سرک کشیده.
نوشیدنی‌ها:
دمنوش کوهستان ..
دمنوش دریا ..
دمنوش گندمزار ..
دمنوش میوه گل رز ..
 کافه دار که خود مجری طرح ملی گیاهان دارویی کشور است، می‌گوید: این روز‌ها دمنوش‌ها و نوشیدنی‌هایی سنتی طرفداران زیادی پیدا کرده است.
 زینلی معتقد است: مصرف گیاهان دارویی به ویژه بعد از ورود گیاهان دارویی به چرخه صنعتی، رواج یافته و یکی از مصادیق آن سرو انواع نوشیدنی‌های سرد و گرم سنتی در کافه‌ها است.
او تأکید می‌کند بسیاری از نوشیدنی‌های ایران با طعم و مزه منحصر‌به‌فرد قابلیت ثبت جهانی دارند.
کافه دار مشتریان را راهنمایی و بر اساس طبع سرد و گرم به آنان دمنوش‌هایی متناسب با ذائقه شان پیشنهاد می‌کند.

فارس، بهشت گیاهان دارویی
گل‌های بابونه و زعفران همراه با رایحه خوش آویشن و سدر بر بلندای کوهسار و در خنکای مرغزار‌های سرسبز فارس، تابلویی بی بدیل از زیبایی و ثروت نهانی خلق کرده است.
ایران به دلیل برخورداری از اقلیمی کم نظیر، به عنوان یکی از ۱۰ خاستگاه مهم گونه گیاهی در جهان مطرح است.
بیش از ۵۰۰ نوع داروی سنتی تاکنون در کشور به ثبت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی رسیده است.
در حال حاضر در بانک ژن منابع ایران ۲۰ هزار نمونه بذر گیاهان دارویی نگهداری می‌شود که منحصر‌به‌فرد هستند.
این گنجینه عظیم و با ارزش متعلق به حدود یک هزار و ۷۵۰ گونه گیاهی است که بیش از ۷۰ درصد گونه‌های گیاهی دارویی ایران را شامل می‌شود.
دشت‌ها و کوه‌های فارس نیز، به لحاظ ویژگی‌های اقلیمی و تنوع آب و هوایی مستعد تولید و پرورش بیش از ۳ هزار گونه گیاه دارویی است.
گل‌های زیبای بابونه کازرونی، رایحه خوش آویشن شیرازی، حنای خوشرنگ لار، سدر خوش عطر لامرد، زعفران استهبان، عرقیات بی نظیر، کتیرا، آنغوزه و بارهنگ شیراز شهرت جهانی دارد.
مهمترین گونه‌های گیاهی فارس شامل آنغوزه، آویشن، وشا، بابونه، سنبل الطیب، انواع زیره، شیرین بیان، مورد، اکالیپتوس و باریچه است.
جهرم، شیراز، فیروزآباد، لارستان، استهبان، فسا، رستم و ممسنی ازجمله مناطق مستعد رشد گیاهان دارویی در استان است.

فراهم کردن بستر برای تولید بیشتر گیاهان دارویی 

متولیان گیاهان دارویی در استان فارس همت خود را به کار گرفته‌اند تا بستر مناسبی برای تولید بیشتر گیاهان دارویی در استان فراهم شود.

حشمت‌الله صادقی، سرپرست معاونت امور باغبانی جهاد کشاورزی فارس، با اشاره به جایگاه ویژه استان فارس در حوزه گیاهان دارویی گفت: فارس از نظر تنوع گونه‌های گیاهان دارویی رتبه نخست کشور را در اختیار دارد و در زمینه سطح زیر کشت و میزان تولید نیز پس از استان‌های خراسان رضوی و خراسان جنوبی در جایگاه سوم کشور قرار گرفته است.

وی با بیان اینکه در حال حاضر حدود ۳۳ هزار هکتار از اراضی استان زیر کشت گیاهان دارویی قرار دارد، افزود: سالانه بیش از ۴۵ هزار تن انواع گیاهان دارویی در فارس تولید می‌شود و در مجموع بین ۵۲ تا ۵۳ گونه گیاه دارویی در استان کشت می‌شود.

سرپرست معاونت امور باغبانی جهاد کشاورزی فارس ادامه داد: از این میزان، حدود هشت هزار و ۶۰۰ هکتار به کشت گل محمدی اختصاص دارد که سالانه نزدیک به ۱۴ هزار تن گل‌تر از آن برداشت می‌شود. همچنین فارس از نظر سطح زیر کشت زعفران نیز جز استان‌های پیشرو کشور محسوب می‌شود.

صادقی تنوع اقلیمی فارس را یکی از مهم‌ترین مزیت‌های این استان در حوزه گیاهان دارویی دانست و گفت: وجود شرایط اقلیمی متفاوت از مناطق گرمسیری شهرستان‌های لار، لامرد و مهر گرفته تا مناطق سردسیری مانند آباده، سبب شده امکان کشت گونه‌های متنوع گیاهان دارویی در استان فراهم شود.

وی اضافه کرد: در مناطق سردسیر فارس گونه‌هایی مانند آویشن، مریم‌گلی و زیره سیاه کشت می‌شود و همین تنوع، فارس را به یکی از استان‌های پیشرو کشور در حوزه گیاهان دارویی تبدیل کرده است.

مدیر کل منابع طبیعی فارس با بیان اینکه در ۶ میلیون هکتار از عرصه‌های منابع طبیعی فارس گیاهان دارویی رشد می‌کند، می‌ گوید: حدود ۲ هزار نمونه گیاه دارویی در استان شناسایی شده است.
وی، طرح صیانت از جنگل، توسعه کشت گیاهان دارویی و تشویق کشاورزان به تولید گیاهان دارویی را در حمایت و توسعه از این گونه گیاهان موثر می‌داند.

سرپرست معاونت امور باغبانی جهاد کشاورزی فارس هم، کاهش ۳۰ درصدی مصرف آب، کشت همزمان چند گونه و برداشت محصولات متنوع را از مهمترین مزایای کشت گیاهان دارویی در استان ذکر می‌کند و می‌گوید: ستاد کشت گیاهان دارویی در جهاد کشاورزی فارس فعال است و پنج گونه گیاه دارویی شامل باریجه، شیرین بیان، گل محمدی، آویشن شیرازی و آنغوزه به عنوان گونه‌های توسعه‌ای در اولویت کشت قرار دارند.


به گفته صادقی، گونه‌های گیاهی مرزه بختیاری، آویشن، مریم گلی، مورخوش و لعل کوهستان هم به عنوان گونه‌های تحقیقاتی در اولویت کشت هستند.
وی می‌افزاید: ظرفیت بالای استان فارس برای تولید گیاهان دارویی سبب شده علاوه بر شناسایی ۱۱ هزار هکتار اراضی این گیاهان به شکل دیم، ۱۴ هزار و ۸۰۰ هکتار از اراضی این استان پهناور نیز به کشت گیاهان دارویی اختصاص یابد.
صادقی با تاکید بر لزوم تقویت کاشت گیاهان دارویی در استان می‌گوید: این اقدام گامی موثر در تولید و اشتغال خواهد بود.
وی اضافه می‌کند: از آنجا که گیاهان دارویی یک سوم محصولات زراعی نیاز به آب دارد، با توجه به مشکلات خشکسالی، کاشت گیاهان دارویی می‌تواند جایگزین خوبی برای محصولات زراعی با نیاز آبی بالا باشد.

آقای مقیمی، یکی از تولید کنندگان گیاهان دارویی در فارس می‌گوید: برخورداری از شرایط مناسب و مساعد آب و هوایی و وجود بازار‌های صادرات از جمله دلایلی است که کاشت گیاهان دارویی در این استان را توجیه پذیر می‌کند.

به گفته آقای مصطفوی کارشناس منابع طبیعی و آبخیزداری ، فرآوری گیاهان دارویی ۳۰۰ برابر قیمت خام آن برای کشور ارزآوری دارد.

علم در خدمت طبیعت
استان فارس در زمینه تولید علمی و تخصصی گیاهان دارویی از استان‌های پیشرو در کشور است.

مرکز تحقیقات جهاد کشاورزی و دانشکده کشاورزی دانشگاه شیراز، مرکز تحقیقات گیاهان دارویی، مرکز رشد گیاهان دارویی، سلامتکده طب سنتی شیراز و توسعه کشت گیاه کارلا در استهبان و گروه داروسازی سنتی دانشکده داروسازی شیراز و گروه طب سنتی دانشکده پزشکی شیراز از جمله مراکز علمی در استان فارس هستند که در زمینه گیاهان دارویی تحقیق و پژوهش می‌کنند.

 علاوه بر این، در فارس ۲۷ واحد صنایع تبدیلی و فرآوری دارای مجوز در زمینه عرقیات، عصاره، اسانس و بسته بندی گیاهان دارویی با ظرفیت حدود ۴۶ هزار تن فعالیت می‌کنند که فرصت مناسبی برای افزایش سطح زیرکشت گیاهان دارویی فراهم کرده‌اند.

ساخت پایانه تجاری گیاهان دارویی سازمان جهاد کشاورزی، دستیابی به دانش تولید قارچ دارویی «گانودرما» در فسا، طراحی و ساخت دستگاه خشک کن گیاهان دارویی با فناوری‌های منحصر‌به‌فرد، افتتاح بزرگترین طرح کشت گیاهان دارویی کشور در مرودشت، تولید و توزیع رایگان سالانه ۵۰ هزار نشاء گیاهان دارویی و تولید روزانه هشتاد هزار بسته انواع داروی گیاهی برای درمان بیماری‌هایی مانند سردرد‌های مزمن، دندان درد، تقویت حافظه، کبد چرب و دستگاه گوارش در فارس بخش دیگری از سهم گیری ظرفیت‌های طبیعی استان از علم و تکنولوژی است.

چالش‌ها در مسیر رشد گیاهان دارویی
با وجود تلاش‌های انجام شده برای رشد و ساماندهی وضعیت گیاهان دارویی در استان فارس، برخی چالش‌ها، این مسیر را با ناهمواری‌هایی رو‌به‌رو کرده است.

سرپرست معاونت امور باغبانی جهاد کشاورزی فارس ، افزایش هزینه‌های تولید را یکی از دغدغه‌های فعالان این حوزه عنوان کرد و گفت: هزینه نهاده‌های اولیه، کود، سموم کشاورزی و همچنین هزینه‌های کارگری، بخشی از چالش‌های تولید در حوزه گیاهان دارویی است.

صادقی با تأکید بر ضرورت تولید محصولات سالم اظهار کرد: تلاش ما این است که در کشت گیاهان دارویی حتی‌الامکان از نهاده‌هایی استفاده شود که محصولی سالم و باکیفیت در اختیار مصرف‌کنندگان و بازار صادرات قرار گیرد.

وی ابراز امیدواری کرد با ارائه تسهیلات و حمایت‌های لازم، هزینه تولید برای فعالان این بخش کاهش یابد و زمینه توسعه هرچه بیشتر کشت و صادرات گیاهان دارویی در فارس فراهم شود.

توسعه پایدار با چشم انداز سبز
به تاکید کارشناسان، در دهه‌های اخیر یکی از مهمترین ارکان برنامه‌ریزی توسعه کشور، تأکید بر توسعه با استفاده از قابلیت‌های محیطی و بومی از جمله گیاهان دارویی است.در این میان تنوع اقلیمی و محیطی فارس این استان را در مسیر توسعه پایدار قرار داده و به تاکید کارشناسان ظرفیت بالای استان فارس به عنوان قطب گیاهان دارویی کشور، به همراه اهتمام وافر به این عرصه اقتصادی و صنایع فرآوری گیاهان دارویی می‌تواند، زمینه اشتغال زایی و ارزآوری بیشتر از این نعمت خدادادی را فراهم کند.
* مریم شمس
تحریریه خبرگزاری صداوسیما فارس