هفت روز نخست اسفند، هفته ملی سلامت مردان

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما مرکزی؛ هفته نخست اسفند در تقویم رسمی کشور به «هفته ملی سلامت مردان» اختصاص یافته است.

مردان در حوزه بهداشت و سلامت با چالش‌های خاصی مواجهند؛ بسیاری از این مشکلات در مراحل ابتدایی بدون علامت بروز می‌کند و فقط از طریق غربالگری‌های منظم و افزایش آگاهی قابل شناسایی است. از همین رو، این مناسبت ملی فرصتی ارزشمند برای آگاهی‌بخشی عمومی نسبت به سلامت مردان محسوب می‌شود؛ قشری که پویایی خانواده و حرکت چرخ‌های اقتصادی جامعه به سلامت آنان گره خورده است.
 
چرا سلامت مردان مهم است؟

بررسی‌ها نشان می‌دهد مردان نسبت به زنان کمتر عمر می‌کنند و این مسأله یکی از دلایلی است که جامعه باید نسبت به سلامت مردان توجه بیشتری داشته باشد.

دکتر امیرمحسن ضیایی، رئیس انجمن اورولوژی ایران با اشاره به این‌که مردان به طور متوسط بین دو تا چهار سال کمتر از زنان عمر می‌کنند، می‌گوید: «هر سال از عمر از دست‌رفته، یعنی کاهش بهره‌وری اقتصادی، افزایش هزینه‌های درمان و تحمیل فشار روانی و مالی بر خانواده‌ها. از همین رو، سلامت مردان در حقیقت سلامت ملی است.»

به اعتقاد ضیایی، توجه به سلامت مردان هنوز متناسب با اهمیت آن نیست. سیاست‌های سلامت در بسیاری از کشور‌ها از جمله ایران، بیشتر بر درمان متمرکز است تا پیشگیری، آموزش و خودمراقبتی. این رویکرد نه فقط پرهزینه است، بلکه در بلندمدت اثربخشی محدودی دارد؛ زیرا بخش قابل توجهی از بیماری‌ها با اصلاح سبک زندگی، افزایش سواد سلامت و انجام غربالگری‌های منظم قابل پیشگیری‌است.

او با اشاره به الگو‌های رفتاری مردان می‌گوید: «مردان معمولا دیرتر از زنان به سراغ خدمات درمانی می‌روند و کمتر به علائم اولیه بیماری توجه دارند؛ همین مسأله سبب می‌شود بیماری‌ها در مراحل پیشرفته‌تر و پرهزینه‌تر شناسایی شود.»

رئیس انجمن اورولوژی ایران معتقد است راهکار اساسی برای این مسأله تقویت سواد سلامت و ترویج فرهنگ خودمراقبتی است. هر فرد پیش از هر نهاد یا سازمانی، مسئول سلامت خویش است و در گام بعدی باید نسبت به حقوق سلامت خود مطالبه‌گر باشد؛ چه از وزارت بهداشت، چه از بیمه‌ها و سایر نهاد‌های مسئول. به عبارت دیگر هیچ نظام درمانی بدون مشارکت فعال مردم موفق نخواهد بود و در این مسیر، سازمان‌های مردم‌نهاد و نهاد‌های تخصصی نقش مهمی ایفا می‌کنند؛ از آموزش و افزایش آگاهی عمومی گرفته تا پیگیری مطالبات سلامت با زبان علمی و تخصصی.

غربالگری منظم

غربالگری هدفمند سلامت مردان، رویکردی کلیدی و اقتصادی برای پیشگیری و تشخیص زودهنگام بیماری‌هاست. رئیس انجمن اورولوژی ایران می‌گوید: «در حوزه غربالگری و اقدامات پیشگیرانه، نمی‌توان یک نسخه واحد برای همه پیچید. این برنامه‌ها باید براساس سن، عوامل خطر و شرایط هر فرد در دهه‌های مختلف زندگی طراحی شود تا هم اثربخشی لازم را داشته باشد و هم هزینه‌های غیرضروری به نظام سلامت و خانواده‌ها تحمیل نکند.»

این متخصص جراحی کلیه و مجاری ادراری، با تمرکز بر ارولوژی و سلامت عمومی مردان، توصیه می‌کند مردان بالای ۵۰ سال توجه ویژه‌ای به بیماری‌های مزمن و سرطان‌های شایع مردانه داشته باشند. به گفته او، «اصلی‌ترین شاخص پیشنهادی در این سنین، آزمایش PSA (آنتی‌ژن اختصاصی پروستات) است که اطلاعات مهمی درباره سلامت پروستات و احتمال وجود سرطان ارائه می‌دهد.»

او همچنین انجام سونوگرافی کلیه و مثانه را ابزاری کم‌تهاجمی و دقیق برای ارزیابی ساختار کلیه‌ها، تشخیص سنگ‌ها، توده‌ها و سایر اختلالات عنوان می‌کند. آزمایش کامل ادرار نیز می‌تواند در شناسایی طیفی از مشکلات ادراری و کلیوی نقش مؤثری ایفا کند. افزون بر این، اندازه‌گیری منظم قند خون و فشار خون از دیگر اقداماتی است که برای مردان بالای ۵۰ سال ضروری تلقی می‌شود.

ایمنی در محیط کار

شعار «اول ایمنی، بعد کار» در حوزه سلامت مردان مصداقی عینی دارد؛ به‌ویژه درموردسرطان مثانه. این بیماری نمونه‌ای روشن از تأثیر مستقیم عوامل محیطی و شغلی بر سلامت فردی و عمومی است. در برخی صنایع که کارکنان به‌طور مستمر با مواد شیمیایی خاص در تماس هستند، خطر ابتلا به سرطان مثانه به شکل قابل‌توجهی افزایش می‌یابد.

به‌گفته رئیس انجمن اورولوژی ایران، در صنایعی که کارکنان به‌طور مداوم با مواد شیمیایی خاصی در تماس هستند، خطر ابتلا به این سرطان به‌طور قابل‌توجهی افزایش می‌یابد؛ ضمن این‌که دود (خواه به شکل سیگار و خواه آلودگی محیطی) شایع‌ترین عامل خطر برای سرطان مثانه است.

او می‌افزاید: «مواد شیمیایی موجود در دود سیگار پس از جذب در بدن، از طریق کلیه‌ها فیلتر و در ادرار غلیظ می‌شود و تماس مستقیم طولانی‌مدت با سلول‌های پوششی مثانه، خطر ابتلا را افزایش می‌دهد. در مناطقی که با دود و آلودگی بالا مواجه هستیم شیوع سرطان مثانه بیشتر است. این امر نشان می‌دهد که اقدامات کنترلی، اعم از قوانین ایمنی شغلی و بهبود کیفیت محیط‌زیست، مستقیما بر سلامت عمومی تأثیر می‌گذارد.»

ضیایی ادامه می‌دهد: «اولین ومهم‌ترین نشانه هشداری که بایددراین گروه‌ها جدی گرفته شود، وجود خون در ادراراست. گرچه خون در ادرار می‌تواند دلایل خوش‌خیم زیادی مانند سنگ کلیه یا عفونت داشته باشد، اما هرگز نباید وجود آن در افرادِ در معرض خطر نادیده گرفته شود.»

روی کمربند سنگ کلیه

برخی کارشناسان حوزه سلامت معتقدند که شیوع سنگ کلیه در ایران تنها یک مسأله فردی نیست، بلکه چالشی اقلیمی و منطقه‌ای به شمار می‌رود. ضیایی توضیح می‌دهد: «ایران در محدوده‌ای قرار دارد که به آن کمربند سنگ گفته می‌شود؛ نوار جغرافیایی‌ای که مناطق گرم و خشک جهان را در بر می‌گیرد و شیوع سنگ‌های ادراری در آن بالاتر است.» او با اشاره به این‌که سنگ‌های ادراری سهم قابل‌توجهی از بیماری‌های دستگاه ادراری را تشکیل می‌دهند، تأکید می‌کند، این مسأله بار قابل‌توجهی را بر نظام سلامت تحمیل می‌کند.

ضیایی افزود: «سنگ کلیه در مردان شایع‌تر از زنان است، اما راهکار اصلی آن برای پیشگیری، افزایش سواد سلامت در مورد اهمیت مصرف مایعات کافی به‌ویژه آب، به‌عنوان یک اقدام پیشگیرانه ضروری و به‌طور ویژه در فصول گرم و برای افرادی که در معرض خطر شغلی یا اقلیمی هستند، است.»

او با اشاره به ارتباط مستقیم سلامت کلیه با فشار خون، گفت: «فشار خون بالا یکی از مهم‌ترین عوامل خطر برای مرگ‌ومیر در مردان است و ارتباط مستقیمی با عملکرد کلیه دارد؛ فشار خون کنترل‌نشده به مرور زمان توانایی کلیه‌ها در تصفیه خون را کاهش داده و به نارسایی کلیه، نیاز به دیالیز و پیوند کلیه منجر می‌شود.

به‌گفته رئیس انجمن اورولوژی ایران، فشار خون بالا دیگر محدود به سنین میانسالی نیست و به دلیل تغییر سبک زندگی، چاقی و تغذیه نامناسب، شیوع آن در کودکان و نوجوانان نیز رو به افزایش است. از همین رو، کنترل فشار خون دیگر نباید به دهه چهار زندگی موکول شود. او ادامه می‌دهد: «کنترل منظم فشار خون برای حفظ سلامت کلیه، قلب و عروق در افراد بالای ۴۰ سال ضروری است. البته با توجه به شرایط امروز، بهتر است اندازه‌گیری فشار خون از سنین بلوغ آغاز شود.» 

یک بیماری مردانه

سرطان پروستات از مهم‌ترین مباحث سلامت مردان درجهان و ایران است. ضیایی با اشاره به روند رو به رشد این بیماری می‌گوید: «براساس آمار‌های جهانی، تعداد مبتلایان به سرطان پروستات در سال‌های آینده افزایش قابل‌توجهی خواهد داشت؛ چنان‌که سال ۲۰۲۰، دو میلیون نفر در جهان به بیماری سرطان پروستات مبتلا بودند و این عدد سال ۲۰۳۰، به چهار میلیون نفر خواهد رسید.» خوب است بدانید که در بسیاری از کشور‌ها از‌جمله ایران، این سرطان در کنار سرطان‌های ریه و کولون، در صدر فهرست شایع‌ترین سرطان‌های مردان قرار دارد.

او تأکید می‌کند: «سرطان پروستات علائم و نشانه‌های واضحی ندارد، اما پیشرفت‌های پزشکی، امکان تشخیص زودهنگام را فراهم کرده است.» برای همین است که غربالگری با سنجش PSA باید به‌صورت روتین برای مردان بالای ۵۰ سال که برای چکاپ‌های دوره‌ای مراجعه می‌کنند انجام شود. شناسایی سطوح غیرطبیعی PSA به پزشک کمک می‌کند تا سریع‌تر به تشخیص برسد.